ΜΑΡΚΟΣ ΑΛΕΞΙΟΥ - ΣΠΥΡΟΣ ΡΑΥΤΟΠΟΥΛΟΣ JAZZ

«Η τζαζ μας συγκινεί επειδή οι συνάνθρωποί μας, άντρες και γυναίκες μας συγκινούν. Εάν είναι λίγο τρελή και ακαταλόγιστη, είναι γιατί μοιάζει με την κοινωνία μέσα στην οποία ζούμε» γράφει ο σημαντικός ιστορικός Έρικ Χόμπσμπομ στην εισαγωγή του βιβλίου του «Η σκηνή της τζαζ». Ο Χόμπσμπομ έχει δίκιο. Και το να γράφεις βιβλίο για τη θεωρία και την αρμονία μιας μουσικής λίγο τρελής και ακαταλόγιστης μπορεί να είναι συναρπαστικό, αλλά ίσως χρειάζεται κι αυτό μια δόση τρέλας. Φαίνεται ότι αυτή υπήρχε, κι έτσι προέκυψε το βιβλίο αυτό, στο οποίο μεταξύ άλλων περιγράφονται τόσο τα κοινά στοιχεία της τζαζ και της κλασικής μουσικής όσο και οι διαφορές τους. Η σκηνή της τζαζ είναι σήμερα παγκόσμια, τα δε μουσικά της δρώμενα υπήρξαν ενδιαφέροντα όχι μόνο από μουσική αλλά και από κοινωνιολογική σκοπιά. Η τζαζ ήταν και είναι μια μουσική γεμάτη αντιθέσεις, μια μουσική όχι μόνο για σαλόνια αλλά και για το δρόμο, που μπορεί να παίζεται από μουσικούς αυτοδίδακτους ή με εξαιρετική κλασική παιδεία. Υπήρξε και εξακολουθεί να είναι μουσική κοινωνικής διαμαρτυρίας, που ωστόσο κατάφερνε πάντα να υπερβαίνει τις ταξικές διακρίσεις και να φέρνει κοντά, έστω για λίγο, φτωχούς και πλούσιους, αριστερούς και συντηρητικούς. Είναι μια μουσική που εμπεριέχει το πρωτόγονο αλλά και το εκλεπτυσμένο, την επιδεξιότητα αλλά και την αποδοχή του λάθους και που μπορεί το ίδιο εύκολα να εκφράσει τραχύτητα και λυρισμό. Κάτι που αυξάνει τη γοητεία της είναι πως ακόμα και στις πιο έντεχνες εκφάνσεις της παραμένει αβαρής. Αυτή η απαλλαγή της από το βάρος και τη σοβαροφάνεια την κάνει εξαρχής συμπαθή και προσπελάσιμη. Όταν το 1984 είχαμε την ιδέα συγγραφής μιας εργασίας για τη θεωρία και την αρμονία της τζαζ, υπήρχε στην Ελλάδα εμφανές έλλειμμα, αν όχι παντελής έλλειψη, παρόμοιων συγγραμμάτων. Αντιθέτως υπήρχε ένα διογκούμενο ρεύμα προς το μουσικό αυτό είδος, το οποίο συγκινούσε και συνάρπαζε και το οποίο ήδη διέθετε και στη χώρα μας ένα ευμέγεθες όσο και φανατικό κοινό. Πολλοί φίλοι της, νέοι ιδίως άνθρωποι, κατέκλυζαν συναυλιακούς χώρους και στέκια όπου παιζόταν τζαζ, για να ακούσουν άλλοτε τους εγχώριους εκπροσώπους της και άλλοτε τα διεθνούς εμβέλειας ινδάλματά τους, που έρχονταν στη χώρα μας για μια ή δυο συναυλίες. Πολλοί από τους πιο ένθερμους νεαρούς οπαδούς του είδους, μεταξύ των οποίων υπήρχαν επίδοξοι αλλά και φερέλπιδες νέοι μουσικοί, αναζητούσαν σε ωδεία και μουσικές σχολές, σε ιδιαίτερα μαθήματα αλλά και στη βιβλιογραφία, θεωρητική και πρακτική καθοδήγηση. Κάποιους από αυτούς είχαμε μάλιστα τη χαρά να τους έχουμε μαθητές. Ωστόσο στην περίοδο εκείνη ο αυτοσχεδιασμός δεν περιοριζόταν μόνο στη μουσική πράξη της τζαζ, αλλά παρεισέφρεε δυστυχώς και στη διδασκαλία της, το θεωρητικό αντικείμενο της οποίας παρέμενε σε μεγάλο βαθμό ασυστηματοποίητο. Πολλοί από μας αισθανόμασταν αμήχανοι. Ο ενθουσιασμός περίσσευε αλλά η θεωρητική οργάνωση ήταν ελλειμματική. Η ξενόγλωσση βιβλιογραφία κάλυπτε πολλούς επιμέρους τομείς (κλίμακες, τρόπους, συγχορδίες, ειδικά στιλ, τάσεις, ιστορικά στοιχεία, μονογραφίες και αυτοβιογραφίες) αλλά δεν περιλάμβανε επαρκείς και ολοκληρωμένες μελέτες της αρμονίας και της μορφολογίας της τζαζ ανάλογες με αυτές που αφορούσαν την κλασική μουσική. Μέσα στον ενθουσιασμό της εποχής και υπό την πίεση τόσο των πρακτικών αναγκών της διδασκαλίας όσο και αδημονούντων φίλων και μαθητών, συντάξαμε μια πρώτη συνοπτική έκθεση στοιχείων θεωρίας, αρμονίας και μορφολογίας της τζαζ, η οποία έκανε μια στοιχειώδη και αρκετά πρόχειρη απόπειρα διασύνδεσης των τομέων αυτών με τους αντίστοιχους των κλασικών θεωρητικών μουσικών σπουδών και η οποία περιλάμβανε αρκετά μουσικά παραδείγματα. Η έκθεση αυτή έγινε χωρίς να το καλοσκεφτούμε βιβλίο, το οποίο παρά τις σοβαρές αδυναμίες του αποδείχτηκε εμπορική επιτυχία, αφού έμελλε να πουληθεί σε αρκετές χιλιάδες αντίτυπα στις τρεις πρώτες εκδόσεις του. Ωστόσο οι εν λόγω α-δυναμίες (ελλείψεις και λάθη) επέβαλαν την έκδοση μιας πλήρως αναθεωρημένης και πληρέστερης μορφής της εργασίας. Φτάσαμε έτσι, με καθυστέρηση πολλών ετών, στην παρούσα έκδοση, που επιχειρεί να διορθώσει αβλεψίες της πρώτης και των ανατυπώσεών της, να πληρώσει όσο γίνεται περισσότερα από τα κενά της -παραμένοντας πάντως συνοπτική- και να προσφέρει μια σαφέστερη εικόνα της συγγένειας και των διαφορών της θεωρίας και πράξης της τζαζ και της κλασικής μουσικής, δύο μουσικών κόσμων με παράλληλη εξέλιξη και πλείστες κοινές καταβολές. Τα κείμενα ξαναγράφτηκαν εξ αρχής από τον υπογράφοντα αυτόν τον πρόλογο, διορθώθηκαν λάθη σε παραδείγματα, προστέθηκαν νέα παραδείγματα αλλά και ολόκληρα κεφάλαια και υποκεφάλαια (συνοπτική εξέταση διαστημάτων και συγχορδιών, αναλυτικότερη εξέταση μορφολογικών στοιχείων και στοιχείων της αρμονίας, πληρέστερη εξέταση συγχορδιακών μορφών κ.ά.). Προστέθηκε, τέλος, ενδεικτική βιβλιογραφία της τζαζ και της κλασσικής μουσικής, η οποία προσφέρεται για αναλυτική και συγκριτική θεωρητική μελέτη των δύο μουσικών ειδών. Με την ελπίδα παρόμοιας αποδοχής με αυτήν που είχαν οι τρεις πρώτες εκδόσεις του βιβλίου, παραδίδουμε αυτή την αναθεωρημένη έκδοση σε μελετητές και φίλους της τζαζ, σπουδαστές μουσικής και συναδέλφους. Ευχόμαστε να αποδειχτεί χρήσιμη.  Σπύρος Ραυτόπουλος